Przy wjeździe na osiedle Karsznice w Zduńskiej Woli, u zbiegu ulic Karsznickiej i Łaskiej, stoi czarna lokomotywa parowa z tendrem – Px48-1723. To nie tylko pomnik techniki, ale wizytówka całego Skansenu Lokomotyw, który zgromadził jedną z ciekawszych kolekcji taboru kolejowego w centralnej Polsce. Wąskotorowy parowóz z 1953 roku wita odwiedzających już z daleka, zapraszając do świata polskiego kolejnictwa z minionej epoki.
- autentyczny parowóz Px48-1723
- unikalne eksponaty kolejowe
- interaktywne doświadczenia dla dzieci
- piękne otoczenie skansenu
- historia polskiego kolejnictwa w pigułce
Historia parowozu Px48-1723
Lokomotywa została zbudowana w 1953 roku w legendarnej Fabryce Lokomotyw im. F. Dzierżyńskiego w Chrzanowie – zakładach, które przez dziesięciolecia wyznaczały standardy polskiej produkcji kolejowej. Px48 to seria wąskotorowych parowozów zaprojektowanych na podstawie przedwojennej dokumentacji parowozu Wp29, którą odnalazł w 1943 roku inżynier K. Sielecki. Po wojnie Fablok wyprodukował łącznie ponad 100 takich maszyn, z czego większość trafiła do PKP.
Parowóz Px48-1723 pracował na polskich kolejach przez ponad trzy dekady. Został wycofany z eksploatacji w 1986 roku, kiedy era pary dobiegała końca, a spalinowe i elektryczne lokomotywy przejmowały coraz więcej tras. Od 1989 roku maszyna stanęła w Zduńskiej Woli jako pomnik – symbol przemysłowej historii regionu i całego polskiego kolejnictwa wąskotorowego.
Parowozy serii Px48 były prawdziwymi „robotnikami” kolei wąskotorowych – mogły ciągnąć skład o masie 300 ton na trasie 65 km bez uzupełniania zapasów węgla i wody. Ich zasobnik mieścił 4 tony węgla i 6 metrów sześciennych wody.
Co zobaczyć przy parowozie i w Skansenie
Sam parowóz Px48-1723 ustawiony jest na autentycznym fragmencie torowiska, na fundamencie obrobionym kamieniem. To solidna ekspozycja, która pozwala obejrzeć maszynę z każdej strony i docenić detale konstrukcji – od masywnych kół po charakterystyczną kabinę maszynisty. Lokomotywa jest w stanie zimnym, więc nie trzeba się obawiać gorących elementów.
Po przekroczeniu bramy głównego Skansenu Lokomotyw czekają kolejne perełki. Trzy parowozy manewrowe – TKp-20 „Śląsk”, TKh-4027 „Ferrum” i TKb-10 „Baziel” – witają zwiedzających tuż za wejściem. Obok nich stoi unikalny parowy żuraw samojezdny z 1943 roku, wyprodukowany przez amerykańską firmę Industrial Brownhoist Corporation i przekazany Polsce w 1945 roku w ramach pomocy gospodarczej.
Warto zwrócić uwagę na wirowy pług odśnieżny W-14 z 1944 roku – również o napędzie parowym, wyprodukowany przez niemiecką firmę Henschel GmbH. Taki sprzęt był niezastąpiony w polskich zimach, gdy trzeba było utrzymać tory przejezdne mimo zasp śnieżnych.
Kolekcja obejmuje też lokomotywy normalnotorowe różnych epok, wagony osobowe i towarowe, a nawet wagonik z kolejki na Gubałówkę. Łącznie w skansenie zgromadzono kilkadziesiąt eksponatów kolejowych – od małych lokomotyw przemysłowych po potężne maszyny PKP.
Dla kogo jest ten skansen
Miejsce spodoba się przede wszystkim miłośnikom techniki i historii kolejnictwa. Dzieci będą zachwycone ogromnymi maszynami, które można obejrzeć z bliska – to zupełnie inne doświadczenie niż oglądanie pociągów na stacji. Rodzice docenią możliwość pokazania dzieciom, jak wyglądały prawdziwe parowozy, o których czytały w książkach.
Fotografowie znajdą tu mnóstwo ciekawych kadrów. Rdza na starych maszynach, detale techniczne, kontrasty świateł – to wszystko daje świetny materiał do zdjęć. Nie każdy dzień przynosi takie same warunki świetlne, więc warto przyjść w różnych porach.
Nawet osoby, które nie są szczególnie zainteresowane kolejnictwem, mogą znaleźć tu coś dla siebie. To kawałek historii przemysłowej Polski, opowiedzianej językiem maszyn i technologii. Spacer między lokomotywami to podróż w czasie do epoki, gdy para napędzała postęp.
Seria Px48 była ostatnią masową produkcją parowozów wąskotorowych w Polsce. Po 1955 roku zakłady Fablok przestawiły się na inne typy lokomotyw, a era pary powoli dogorywała.
Stan techniczny i konserwacja
Parowóz Px48-1723 przeszedł przez różne koleje losu. W 2006 roku był dobrze zakonserwowany, ale kilkuletnia ekspozycja w przestrzeni publicznej spowodowała częściowe uszkodzenia. Brakuje niektórych elementów uzbrojenia technicznego – wodowskazów, dźwigni przepustnicy, manometrów, szyb w kabinie maszynisty czy oświetlenia przód-tył.
Mimo to maszyna nadal robi wrażenie. Zachowała swój charakterystyczny wygląd, a modernizacje wprowadzone przez PKP w trakcie eksploatacji – jak usztywnienie skrzyni węglowej tendra czy współczesne reflektory – są widoczne i stanowią część jej historii.
Skansen Lokomotyw Zduńska Wola Karsznice – informacje praktyczne
Parowóz Px48-1723 stoi przy ulicy, więc można go obejrzeć z zewnątrz w dowolnym momencie – wystarczy podjechać pod skrzyżowanie ulic Karsznickiej i Łaskiej. To doskonałe miejsce na krótki przystanek podczas podróży przez Zduńską Wolę.
Główny Skansen Lokomotyw prowadzony jest przez Muzeum Historii Miasta Zduńska Wola. Muzeum znajduje się przy ulicy Złotnickiego 7 i ma określone godziny otwarcia:
- Poniedziałek: nieczynne
- Wtorek-piątek: 10:00-18:00
- Sobota: nieczynne
- Niedziela: 11:00-15:00
Warto sprawdzić aktualne ceny biletów i dostępność przed wizytą, kontaktując się bezpośrednio z muzeum. Skansen znajduje się w dzielnicy Karsznice, niedaleko centrum Zduńskiej Woli. Dojazd samochodem jest najprostszy – można zaparkować w okolicy i spacerować między eksponatami.
Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie
Sam parowóz Px48-1723 można obejrzeć w 10-15 minut. Jeśli jednak ktoś zdecyduje się na wizytę w całym skansenie, warto zarezerwować przynajmniej godzinę, a miłośnicy kolejnictwa mogą spędzić tu nawet dwie-trzy godziny, oglądając wszystkie eksponaty i czytając tablice informacyjne.
Zduńska Wola leży przy trasie między Łodzią a Wrocławiem, więc skansen może być doskonałym punktem na mapie dłuższej podróży. To nie jest mega-atrakcja turystyczna, ale autentyczne miejsce pokazujące fragment polskiej historii techniki. Dla kogoś, kto szuka czegoś więcej niż standardowe zabytki, to może być ciekawy przystanek.
W latach 1949-1955 zakłady Fablok w Chrzanowie wyprodukowały parowozy Px48 nie tylko dla Polski – maszyny te trafiły także do Chin, Albanii, Rumunii i Jugosławii, gdzie służyły na lokalnych kolejach wąskotorowych.
Lokalizacja i dojazd do pomnika parowozu
Parowóz Px48-1723 stoi przy wjeździe na osiedle Karsznice, u zbiegu ulic Karsznickiej i Łaskiej w Zduńskiej Woli. To dogodna lokalizacja – widoczna z drogi, łatwa do znalezienia. Wystarczy wpisać w nawigację „ulica Karsznicka, Zduńska Wola” i szukać charakterystycznej sylwetki parowozu.
Z centrum Zduńskiej Woli to zaledwie kilka minut jazdy. Miasto ma dobre połączenia drogowe – znajduje się przy drodze krajowej nr 14 łączącej Łódź z Wrocławiem. Dla osób podróżujących komunikacją publiczną najbliższa stacja kolejowa to Zduńska Wola Karsznice, skąd do parowozu jest krótki spacer.