Pomnik Jana Łaskiego Łask

Na placu Dąbrowskiego w Łasku, tuż przed imponującą kolegiatą, stoi pomnik, który łączy w sobie funkcję rzeźby i miejskiego mebla. Brązowa ławeczka z siedzącą postacią prymasa Jana Łaskiego to stosunkowo świeża realizacja – odsłonięto ją we wrześniu 2022 roku podczas obchodów 600-lecia nadania miastu praw miejskich. To nie jest typowy pomnik do oglądania z dystansu. Można na nim usiąść, dotknąć insygniów biskupich, zrobić sobie zdjęcie obok jednej z najważniejszych postaci w historii polskiego Kościoła i państwa.

Miejsce nie jest przypadkowe. Kolegiata, która góruje nad placem, powstała właśnie dzięki funduszom i staraniom Jana Łaskiego w latach 1517-1523.

Kim był Jan Łaski i dlaczego ma pomnik w Łasku

Jan Łaski urodził się w 1456 roku w Łasku, choć jego kariera potoczyła się daleko poza rodzinnym miastem. Został arcybiskupem gnieźnieńskim, prymasem Polski, a także kanclerzem wielkim koronnym – łączył więc najwyższe godności kościelne i świeckie. Dla historii prawa pozostał twórcą Statutu Łaskiego, pierwszej drukowanej kodyfikacji prawa polskiego.

Dla samego Łasku miał znaczenie fundamentalne. XVI wiek, kiedy prymas wspierał rozwój miasta, to jego złoty okres. W latach 1517-1523 dzięki trosce i funduszom prymasa Jana Łaskiego wzniesiono okazały, murowany kościół w stylu późnogotyckim. Nie poprzestał na budowie – konsekrował świątynię, wyniósł ją do rangi kolegiaty i wyposażył w cenne naczynia liturgiczne, szaty oraz księgi. To właśnie ta kolegiata do dziś stanowi wizytówkę miasta.

Według tradycji alabastrowa płaskorzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem, najcenniejszy skarb kolegiaty, to dar od papieża Leona X, który prymas otrzymał podczas wizyty w Rzymie.

Ławeczka z pomysłem – jak wygląda pomnik

Autorem rzeźby jest Karol Badyna, a pomnik został wykonany z brązu. To profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, znany z realizacji pomników w różnych miastach Polski. Jego koncepcja dla Łasku była nietypowa – zamiast klasycznego monumentu stworzył ławkę podzieloną na kilka części.

Postaci Jana Łaskiego towarzyszą insygnia biskupie – mitra i pastorał – oraz trzymany na kolanach Statut Łaski. Te elementy ilustrują podwójną rolę bohatera: duchownego hierarchy i kanclerza królewskiego. Rzeźba ma jeszcze jedną ciekawą cechę – można chwycić w dłoń pastorał, symbol biskupiej władzy pasterskiej. Dla dzieci to dodatkowa atrakcja, dla dorosłych – okazja do nietypowego zdjęcia.

Pomnik jest zwrócony w stronę kolegiaty. To celowy zabieg kompozycyjny – Jan Łaski patrzy na swoje największe dzieło w rodzinnym mieście. Na ławce spokojnie mieszczą się dwie osoby oprócz brązowej postaci prymasa.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy pomnika

Odwiedzając pomnik, nie sposób pominąć samej kolegiaty. Późnogotycka świątynia robi wrażenie zarówno z zewnątrz, jak i w środku. Warto zajrzeć do wnętrza, żeby zobaczyć wspomnianą płaskorzeźbę Matki Boskiej oraz bogate wyposażenie, o które zadbał fundator. Kolegiata działa jako zwykły kościół parafialny, więc dostęp jest możliwy poza godzinami nabożeństw.

Sam plac Dąbrowskiego to centrum Łasku. Spacer po mieście nie zajmie wiele czasu – to niewielka miejscowość, ale z ciekawą historią sięgającą średniowiecza. Prawa miejskie Łask otrzymał w 1422 roku od króla Władysława Jagiełły, co czyni go jednym ze starszych miast regionu.

Pomnik kosztował 150 tysięcy złotych i był jednym z głównych przedsięwzięć jubileuszowych związanych z 600-leciem praw miejskich.

Dla kogo to miejsce

Pomnik przyciąga różne grupy odwiedzających. Miłośnicy historii docenią kontekst – postać Jana Łaskiego jest kluczowa dla dziejów Polski XVI wieku, a jego związek z Łaskiem nadaje miastu wyjątkowy charakter. Osoby zainteresowane sztuką sakralną znajdą tu pretekst do zwiedzenia kolegiaty, która sama w sobie jest cennym zabytkiem.

Rodziny z dziećmi mogą potraktować wizytę jako część spaceru po mieście. Interaktywny charakter pomnika – możliwość siedzenia na ławce i trzymania pastorału – sprawia, że nie jest to tylko „patrzenie na rzeźbę”. Dla fotografujących to dobry punkt do zdjęć, zwłaszcza przy ładnej pogodzie, kiedy w tle widać kolegiatę.

Nie trzeba być ekspertem od historii ani sztuki, żeby docenić to miejsce. Pomnik wpisuje się w nurt nowoczesnych realizacji, które łamią dystans między dziełem a odbiorcą.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu poświęcić

Pomnik znajduje się na placu Dąbrowskiego w Łasku, bezpośrednio przed kolegiatą. Łask leży około 30 kilometrów na zachód od Łodzi, dojazd samochodem zajmuje mniej więcej pół godziny. Z Łodzi można też dojechać komunikacją publiczną – kursują autobusy, choć warto sprawdzić rozkład jazdy wcześniej.

Jeśli ktoś jedzie samochodem, parking znajdzie się w okolicy centrum. Samo miejsce jest dostępne całą dobę – to przestrzeń publiczna, bez ogrodzeń i bramek. Nie ma biletów, nie ma godzin otwarcia. Można przyjść rano, w południe czy wieczorem.

Na samą wizytę przy pomniku wystarczy 10-15 minut, jeśli chce się tylko zrobić zdjęcie i przeczytać tablicę informacyjną. Jeżeli w planie jest również zwiedzenie kolegiaty i krótki spacer po Łasku, warto zarezerwować godzinę, może półtorej. Miasto jest niewielkie, więc wszystko znajduje się w zasięgu kilku minut spacerem.

Warto wiedzieć przed wizytą

Pomnik ma tabliczkę informacyjną z kodem QR, który prowadzi do projektu „Poznaj historię”. Po zeskanowaniu można posłuchać opowieści o Janie Łaskim i jego roli w historii miasta. To przydatne rozwiązanie dla tych, którzy wolą słuchać niż czytać.

Odsłonięcie pomnika odbyło się 25 września 2022 roku i było częścią szerszego programu obchodów jubileuszowych. Uroczystość miała charakter oficjalny, z udziałem władz miasta, województwa i duchowieństwa. Pomnik został poświęcony przez metropolitę łódzkiego.

Warto połączyć wizytę z innymi atrakcjami w okolicy. Łask to dobra baza wypadowa do zwiedzania regionu – nieopodal znajduje się Pabianice, a sama Łódź z jej bogatą ofertą kulturalną jest w zasięgu ręki. Dla osób zainteresowanych historią lokalną miasto oferuje jeszcze kilka ciekawych punktów, choć pomnik prymasa i kolegiata to zdecydowanie główne atrakcje.

Dostęp: całodobowy, bezpłatny
Lokalizacja: plac Dąbrowskiego, Łask (przed kolegiatą)
Parking: dostępny w centrum miasta
Czas zwiedzania: 15 minut (sam pomnik), do 1,5 godziny z kolegiatą i spacerem po mieście
Dojazd z Łodzi: około 30 km, autobus lub samochód