Pałac Rodziny Zakrzewskich Poddębice

Pałac w Poddębicach to jeden z najciekawszych przykładów późnorenesansowej architektury rezydencjonalnej w województwie łódzkim. Budowla z początku XVII wieku, która przez stulecia zmieniała właścicieli i oblicze, dziś pełni funkcje kulturalne i jest dostępna do zwiedzania. Choć w nazwie funkcjonuje jako pałac rodziny Zakrzewskich, jego historia sięga znacznie wcześniej – do czasów wojewody rawskiego Zygmunta Grudzińskiego.

Warto tu zajrzeć nie tylko dla samego budynku, ale też dla otaczającego go parku nad rzeką Ner, w którym znajduje się Ogród Zmysłów.

Historia pałacu – od wojewody do dzisiejszych czasów

Budowa pałacu rozpoczęła się przed 1617 rokiem, kiedy Poddębice należały do Zygmunta Grudzińskiego. Data ta nie jest przypadkowa – wojewoda rawski zmarł właśnie w 1617 roku, a budowla powstawała za jego życia, na miejscu wcześniejszej fortalicji. To była solidna inwestycja jak na owe czasy, bo prace trwały kilka lat.

W XVIII wieku dobra poddębickie przeszły w ręce arystokratycznej rodziny Sanguszków. Barbara Sanguszkowa w 1773 roku przeprowadziła znaczące zmiany, przekształcając dwór w elegancką rezydencję. Podwyższono stropy parteru, zwiększono liczbę okien, poddasze zyskało funkcję mieszkalną. Zamurowano też arkadową loggię, tworząc dodatkowe pomieszczenie użytkowe – praktyczność wzięła wtedy górę nad estetyką.

Od początku XVIII wieku aż do wybuchu II wojny światowej pałacem władała rodzina Zakrzewskich. To właśnie oni nadali mu obecny kształt. W połowie XIX wieku dobudowali dekoracyjne wypełnienie gzymsu kordonowego oraz duże skrzydło od strony północnej. W 1832 roku przy narożniku zachodnim elewacji południowej stanęła parterowa, siedmioboczna kaplica. Kolejne prace przypadły na lata 1850-1873 – wtedy powstały przybudówki od północno-wschodniej strony wieży i podwyższono samą wieżę.

Rodzina Zakrzewskich była na tyle wpływowa w Poddębicach, że w 1871 roku wybudowała dla napływających do miasta niemieckich sukienników kościół ewangelicki. Mieszkańcy do dziś nazywają go „kościołem niemieckim”.

Powojenna renowacja i przywrócenie blasku

Po II wojnie światowej pałac był w opłakanym stanie. Podjęte po 1949 roku prace remontowe miały na celu przywrócenie mu wyglądu z czasów pierwszych właścicieli – Grudzińskich. Wzmocniono konstrukcję stropów, założono ogniotrwałe stropy, blachę zamieniono na dachówkę. Co ciekawe, wyburzono ścianę zamykającą loggię, ponownie ją otwierając, i usunięto zbędne przybudówki dokonane przez Zakrzewskich.

Była nawet krótka, na szczęście nieudana próba ulokowania w pałacu fermy drobiu. Trudno wyobrazić sobie gorszy los dla zabytkowej rezydencji.

Ostatnia duża rewitalizacja trwała od kwietnia 2014 do maja 2015 roku w ramach projektu „Kraina bez barier w Poddębicach – Rewitalizacja zespołu pałacowo-parkowego oraz nabrzeża Neru”. Dzięki tym pracom pałac prezentuje się dziś naprawdę okazale.

Co zobaczyć – architektura i detale

Z zewnątrz uwagę przykuwa przede wszystkim 17-metrowa wieża licząca pięć kondygnacji. To dominanta całego założenia, widoczna z daleka. Fragmenty ścian ozdobione są sgraffitową dekoracją – pod tynkiem odkryto nawet motywy figuralne, które zostały zachowane. Od strony południowej na elewacji znajduje się zegar słoneczny oraz herb Wyssogota, herbowy znak rodziny Zakrzewskich.

Całość robi wrażenie solidnej, choć nie przepychu – to raczej rezydencja magnacka niż królewski zamek. Ale właśnie to sprawia, że budowla ma w sobie coś swojskiego.

Istnieje możliwość zwiedzenia wnętrz pałacu. W środku mieści się obecnie Poddębicki Dom Kultury, Poddębickie Towarzystwo Regionalne, Społeczne Ognisko Muzyczne, Dom Pracy Twórczej Osób Niepełnosprawnych oraz Izba Regionalna. To właśnie Izba Regionalna stanowi główną atrakcję dla turystów – można tam zobaczyć eksponaty związane z historią miasta i okolic.

Park i Ogród Zmysłów nad rzeką Ner

Pałac otoczony jest rozległym parkiem położonym nad brzegiem rzeki Ner. To miejsce idealne na spacer po zwiedzaniu wnętrz. Park zawiera ciekawe, a nawet pomnikowe okazy drzew – niektóre rosną tu od dziesiątków lat.

Główną atrakcją parkową jest Ogród Zmysłów – nowoczesne założenie, które łączy edukację z rekreacją. To miejsce szczególnie docenią rodzice z dziećmi. Ogród zaprojektowano tak, by angażował wszystkie zmysły – można tam dotykać różnych faktur, słuchać dźwięków natury, obserwować rośliny o różnych kolorach i kształtach.

Nad Nerem znajduje się również odrestaurowane nabrzeże, które powstało podczas ostatniej rewitalizacji. Można tam spokojnie pospacerować i odpocząć na ławkach.

Dla kogo to miejsce

Pałac w Poddębicach to dobry punkt programu dla miłośników architektury zabytkowej, którzy nie szukają tłumów i masowej turystyki. Nie jest to obiekt na miarę Wawelu czy Wilanowa, ale właśnie dlatego ma swój spokojny urok. Można tu przyjechać na godzinę-dwie, obejrzeć budynek, zajrzeć do Izby Regionalnej, przejść się po parku.

Rodziny z dziećmi docenią Ogród Zmysłów i możliwość spaceru w parku. Młodsze pociechy mogą się tu pobawić, podczas gdy rodzice odpoczną na świeżym powietrzu. To nie jest miejsce z wieloma interaktywnymi atrakcjami, ale dla dzieci lubiących przyrodę i przestrzeń do zabawy sprawdzi się dobrze.

Osoby zainteresowane historią lokalną znajdą w Izbie Regionalnej sporo ciekawostek o Poddębicach i okolicy. Warto też zwrócić uwagę na architekturę – detale sgraffitowe, zegar słoneczny, herb – to elementy, które łatwo przeoczyć przy pobieżnym zwiedzaniu.

Przez Poddębice przebiegają szlaki turystyczne: niebieski szlak pieszy im. Marii Konopnickiej oraz niebieski szlak rowerowy „Do gorących źródeł”. Pałac może być więc przystankiem podczas dłuższej wędrówki po regionie.

Informacje praktyczne – jak zwiedzać

Pałac znajduje się przy ulicy Mickiewicza 9/11 w centrum Poddębic. Dojazd samochodem nie sprawia problemów – Poddębice leżą przy drodze krajowej nr 72 łączącej Konin z Łodzią. Z Łodzi to około 50 km, z Konina podobnie. Parking można znaleźć w okolicy.

Komunikacją publiczną najwygodniej dojechać autobusem z Łodzi lub pociągiem – Poddębice mają stację kolejową. Od stacji do pałacu jest około 1,5 km spaceru przez centrum miasta.

Zwiedzanie wnętrz pałacu odbywa się w godzinach pracy Domu Kultury. Najlepiej wcześniej zadzwonić lub sprawdzić aktualne godziny otwarcia, ponieważ mogą się zmieniać w zależności od wydarzeń kulturalnych organizowanych w budynku. Park i otoczenie pałacu są dostępne cały czas – można tam przyjść na spacer nawet jeśli samo wnętrze jest zamknięte.

Na zwiedzanie pałacu i spacer po parku warto zarezerwować około 1-2 godzin. Jeśli ktoś chce dokładnie obejrzeć Izbę Regionalną i odpocząć w Ogrodzie Zmysłów, może to zająć nawet 2-3 godziny. To nie jest miejsce na całodniową wycieczkę, ale doskonale sprawdzi się jako element większej trasy po regionie łódzkim.

W Poddębicach znajduje się kilka punktów gastronomicznych, więc można tu bez problemu zjeść posiłek przed lub po zwiedzaniu. Warto też zobaczyć wspomniany kościół ewangelicki z 1871 roku, który znajduje się niedaleko pałacu.